“Ο Wittgenstein και το Tractatus”: γράφει ο Ανδρέας Γεωργαλλίδης

ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ, ΜΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Επιμέλεια: Μαρία Σφυρόερα

Ο Ludwig Wittgenstein γεννήθηκε στη Βιέννη το 1889. Σπούδασε Μηχανική στο Βερολίνο και στο Μάντσεστερ. Αφού αντιλήφθηκε ότι αυτό που τον ενδιέφερε ήταν η φιλοσοφία, συνέχισε τις σπουδές του στο Κέιμπριτζ υπό την εποπτεία του Russell, ο οποίος εκείνη την περίοδο θεωρείτο η πιο σπουδαία μορφή στη σύγχρονη λογική. Ο Russell θεωρούσε τον Wittgenstein ως το τελειότερο παράδειγμα ιδιοφυίας που είχε γνωρίσει. Η Λογική Φιλοσοφική πραγματεία (Tractatus Logico-Philosophicus) είναι το μόνο έργο το οποίο εξέδωσε εν ζωή και σήμερα θεωρείται ένα από τα σπουδαιότερα φιλοσοφικά έργα του 20ού αιώνα. Πρόκειται για ένα σύντομο αλλά δύσκολο έργο το οποίο είναι γραμμένο με ιδιαίτερο ύφος και περιεχόμενο. Έλαβε την πρώτη του μορφή κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, αφού ο Wittgenstein υπηρετούσε εθελοντικά στον Αυστρο-Ουγγρικό στρατό. Το συγκεκριμένο έργο εκδόθηκε το 1922 και κατάφερε να εμπνεύσει μεταξύ άλλων τον Κύκλο της Βιέννης, μία ομάδα διανοητών με κεντρική προσωπικότητα τον Moritz Schlick. Πραγματεύεται κυρίως τη φύση της γλώσσας, τη δομή και τη μορφή των προτάσεων, τη λογική σχέση μεταξύ των προτάσεων και του κόσμου, καθώς επίσης τα όρια της σκέψης και της γλώσσας.
Αναμφίβολα η συνεισφορά του Wittgenstein στην Αναλυτική Φιλοσοφία και τη Λογική υπήρξε καθοριστική στην εξέλιξη της φιλοσοφικής σκέψης του 20ού αιώνα.

Ο συγγραφέας του βιβλίου Michael Morris, καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Sussex (UK), στο κεφάλαιο 1 εξετάζει τη φύση του κόσμου, δηλαδή από τι αποτελείται ο κόσμος και ποια είναι η ουσία του. Αναδεικνύει πως το τρακταριανό οντολογικό πλαίσιο δημιουργεί μεταφυσικές δεσμεύσεις οι οποίες επιβάλλονται από την ίδια τη θεωρία της γλώσσας όπως παρουσιάζεται στο κείμενο.

Το κεφάλαιο 2 εστιάζει στην καθοριστικότητα της δουλειάς των Frege και Russell, ως μία μορφή λογικισμού, για την κατανόηση της φιλοσοφίας της γλώσσας του Tractatus.

Το κεφάλαιο 3 πραγματεύεται τη γενική θεωρία της αναπαράστασης όπως διατυπώνεται στο Tractatus και επικεντρώνεται στην εφαρμογή των σκέψεων από ένα εμπειρικό μοντέλο στη γενική κατηγορία των αναπαραστάσεων ή των εικόνων.

Το κεφάλαιο 4 εξετάζει τον κρίσιμο ισχυρισμό του Wittgenstein ο οποίος δηλώνει ότι οι προτάσεις (propositions) είναι εικόνες ή μοντέλα (Bilder) της πραγματικότητας, αφού οι προτάσεις έχουν την ίδια μορφή (τις δυνατότητες διευθέτησης) με την πραγματικότητα που απεικονίζουν.

Το κεφάλαιο 5 εστιάζει στις σύνθετες προτάσεις διασαφηνίζοντας το ασυμπλήρωτο της θεωρίας της γλώσσας που εισηγείται το Tractatus.

Το κεφάλαιο 6 πραγματεύεται τη σχέση του Tractatus με τον σολιψισμό, τον ιδεαλισμό και τον ρεαλισμό. Ο σολιψισμός ως μία μορφή ιδεαλισμού, ο ιδεαλισμός ως άρνηση του ρεαλισμού και ο ρεαλισμός ως μία αρχή η οποία στηρίζεται στην ιδέα ότι η φύση του κόσμου, όπως είναι, είναι εντελώς ανεξάρτητη από οτιδήποτε έχει να κάνει με οποιαδήποτε σκέψη ή αναπαράστασή της.

Στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου ο Morris υποστηρίζει ότι το Tractatus περιέχει επιχειρήματα τα οποία ενθαρρύνουν το συμπέρασμα ότι οποιαδήποτε προσπάθεια να πούμε κάτι μεταφυσικό πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα την α-νοησία.

Σχετικά με το περιεχόμενο του βιβλίου του Morris, ο Peter Sullivan (καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Stirling) γράφει: «Πρόκειται για ένα εξαιρετικό βιβλίο το οποίο παρέχει μία ξεκάθαρη και άμεση ανάλυση που είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τους φοιτητές. Ταυτόχρονα, μεταδίδει μία αίσθηση του βάθους, της σημαντικότητας και του ενδιαφέροντος του κειμένου του Wittgenstein. Ο Morris διασαφηνίζει κάποια από τα πιο σημαντικά ζητήματα για την ερμηνεία του Tractatus, και ο χειρισμός του διακατέχεται από ένα βαθύ ενδιαφέρον για τη σκέψη του Wittgenstein που όχι μόνο θα εμπνεύσει τους φοιτητές να εμβαθύνουν περισσότερο αλλά θα προσελκύσει και τους έμπειρους αναγνώστες».

Ανδρέας Γεωργαλλίδης

Το βιβλίο του Michael Morris με τίτλο Ο Wittgenstein και τοTractatus κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ίαμβος (σελ.: 472, τιμή: €16,00). Τη μετάφραση του έργου στα ελληνικά έκανε ο Ανδρέας Α. Γεωργαλλίδης, την επιμέλεια της μετάφρασης η Αγγέλα Α. Κυριάκου και τη γλωσσική επιμέλεια ο Λεωνίδας Α. Γαλάζης.

Πρωτότυπος τίτλος: Routledge Philosophy Guidebook to Wittgenstein and the Tractatus.

O Ανδρέας Γεωργαλλίδης σπούδασε Παιδαγωγικά, Ιστορία-Αρχαιολογία και Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Κύπρου. Ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στη Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Paris Ι-Panthéon-Sorbonne και έλαβε το διδακτορικό του δίπλωμα στη Φιλοσοφία από το Πανεπιστήμιο του Sussex (UK). Είναι ο συγγραφέας του έργου From Theory to Mysticism: the Unclarity of the Notion ‘Object’ in Wittgenstein’s Tractatus (Cambridge Scholars 2018) το οποίο κυκλοφορεί και στα ελληνικά σε μετάφραση του ιδίου (Ίαμβος 2018). Επιπρόσθετα, μετέφρασε στα ελληνικά τo έργο Tractatus Logico-Philosophicus (Ίαμβος 2016). Εργάστηκε στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου και σήμερα είναι Επιστημονικός Συνεργάτης στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.