Η βία στο σχολικό περιβάλλον

Η σχολική βία και ο εκφοβισμός (bullying) μεταξύ και εναντίον των μαθητών αποτελούν ένα από τα σοβαρότερα κοινωνικά προβλήματα των τελευταίων ετών. Οι καταγραφές κρουσμάτων ψυχολογικής και σωματικής βίας όλο και αυξάνονται. Δράσεις ευαισθητοποίησης για την πρόληψη και την άμεση αντιμετώπιση του φαινομένου επιβάλλει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Σχετικές ειδήσεις
Βιβλιογραφία-Φιλμογραφία για τον εκφοβισμό
Σχολικός εκφοβισμός: Με μια ματιά – Αληθινές ιστορίες

Σχολικός εκφοβισμός

Ο σχολικός εκφοβισμός είναι μια διαρκής μορφή βίας (σωματική ή ψυχολογική), κατά κανόνα εσκεμμένη και επιζήμια. Χαρακτηριστικό είναι ότι το παιδί-θύτης επιτίθεται όταν αντιλαμβάνεται πως το παιδί-θύμα είναι αδύναμο και δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του στην παρούσα κατάσταση.

Τύποι σχολικής βίας

• Λεκτική βία (verbal bullying) / Άμεση
  ύβρεις, ειρωνικά σχόλια, χειρονομίες, κακόβουλοι σχολιασμοί (εμφάνιση, φυλή, χρώμα, θρησκεία, οικονομική κατάσταση)
• Σωματική βία (physical bullying) / Άμεση
  χτυπήματα, σπρωξίματα, σκίσιμο ρούχων, τράβηγμα μαλλιών, τσιμπήματα, δαγκωματιές
• Συναισθηματική βία / Έμμεση
  εκβιασμοί, απειλές για σωματική βία, κοινωνική απομόνωση,  καταστροφή προσωπικών αντικειμένων, απαίτηση για χρήματα
• Σεξουαλική βία
  άσεμνες χειρονομίες, ανεπιθύμητα αγγίγματα, απειλές, εξαναγκασμός σε σεξουαλικές πράξεις
• Διαδικτυακή βία
  διάδοση υβριστικών μηνυμάτων, προσβλητικών εικόνων, βίντεο και διάδοση ψευδών φημών και μέσω e-mail, chat, χώρων κοινωνικής δικτύωσης και κινητών τηλεφώνων

Χαρακτηριστικά του μαθητή-θύτη

• εξωστρέφεια
• παρορμητική προσωπικότητα
• έλλειψη ενσυναίσθησης
• δικαιολογίες ότι τις πράξεις τις προκάλεσε το θύμα
• υψηλή αυτοπεποίθηση
• υπερβολικά θετική αυτοεικόνα (κάτι που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα)

Χαρακτηριστικά του μαθητή-θύμα

Παθητικά θύματα:

• ανασφάλεια
• χαμηλή αυτοεκτίμηση

«Προκλητικά» θύματα:

• αντιδραστικά
• αυθόρμητα
• υπερκινητικά με δυσκολία συγκέντρωσης

Θύματα που ανήκουν σε μειονοτική ομάδα:
με αφορμή την εθνότητα, το θρήσκευμα, την αναπηρία και τη σωματική εμφάνιση.

Πώς καταλαβαίνουμε ότι το παιδί μας είναι θύμα bullying

• «κλείνεται» στον εαυτό του
• θυμώνει εύκολα
• βρίσκει δικαιολογίες για να μην πάει σχολείο
• έχει εφιάλτες
• έχει βραδινή ενούρηση (παιδιά μικρότερης ηλικίας)
• θυματοποιεί άλλα παιδιά
• λείπουν συστηματικά πράγματα από τον σχολικό εξοπλισμό του (μολύβια, μαρκαδόροι κ.ά)
• έχει έντονο άγχος

Τρόποι πρόληψης και αντιμετώπισης

Η οικογένεια, τα παιδιά, οι εκπαιδευτικοί, οι μαθητές και η κοινότητα αποτελούν την πυραμίδα για την άμεση πρόληψη και αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού. Παράλληλα, είναι σημαντική η παραδοχή από όλους ότι η εκφοβιστική συμπεριφορά υπάρχει σε κάθε σχολείο.

Στο σχολείο και στην τάξη:

• συγκρότηση σχολικής επιτροπής κατά της σχολικής βίας
• συνεχιζόμενη εκπαίδευση σχετικά με αυτό το θέμα
• ενημέρωση στην τάξη για τον ορισμό, τις μορφές και τις επιπτώσεις της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού
• σύνταξη κανόνων στην τάξη ενάντια στη βία
• σημαντική παροχή βοήθειας από μαθητές σε άλλους, για την σταδιακή επίλυση του θέματος
• επιβράβευση των μαθητών που συνεργάζονται
• συνεργασία με τους γονείς για να σταματήσει η αναπαραγωγή και η  ενθάρρυνση της σχολικής βίας

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς του παιδιού-θύμα:

Τα παιδιά-θύματα χρειάζονται την υποστήριξη των γονιών τους. Χαρακτηριστικό είναι ότι συχνά κρύβουν από τους γονείς τους ότι δέχονται επιθέσεις, επειδή φοβούνται τις αντιδράσεις τους. Η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και η ενθάρρυνση να κάνουν νέες φιλίες είναι ζωτικής σημασίας για να καταλάβουν ότι δεν διαφέρουν και δεν τους αξίζει να θυματοποιούνται.

Σε περίπτωση που το παιδί σας θυματοποιείται στο σχολείο, επικοινωνήστε με τον εκπαιδευτικό του και στη συνέχεια απευθυνθείτε σε κάποιον ειδικό ψυχολόγο για βοήθεια.

Στους γονείς του παιδιού-θύμα συστήνεται: 

• να έχουν συνεχή, στενή συνεργασία με το σχολείο
• να αποδέχονται και να παρέχουν ασφάλεια στο παιδί
• να παρακολουθούν την υγεία και την γενικότερη κατάσταση του παιδιού

Στους γονείς του παιδιού-θύτη συστήνεται:

• να συζητούν και να συνεργάζονται με τον διευθυντή του σχολείου και τον εκπαιδευτικό της τάξης για την εφαρμογή των κανόνων και την πρόληψη συμπεριφορών για το περιστατικό εκφοβισμού
• να παρακολουθούν στενά την εξέλιξη της κατάστασης με το σχολείο
• να απευθύνουν σε ειδικό αν το παιδί εμπλέκεται συχνά σε καβγάδες ή εκδηλώνει εκφοβιστική συμπεριφορά και με τα παιδιά της γειτονιάς ή και με εσάς στο σπίτι

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να τονίσουμε ότι η αποτελεσματική πρόληψη και αντιμετώπιση του φαινομένου αποτελούν ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα παρέμβασης, στο οποίο συμμετέχει το σύνολο της σχολικής κοινότητας αλλά και ευρύτεροι κοινωνικοί φορείς.

Σημείωση: «Όσον αφορά στη χρήση των όρων θύτης και θύμα, παρόλο που αυτοί χρησιμοποιούνται εδώ, όπως και σε πολλές άλλες δημοσιεύσεις, δεν είναι βοηθητικό να χρησιμοποιούνται ως ταμπέλες στο χώρο του σχολείου, καθώς είναι αρνητικά φορτισμένοι και επηρεάζουν την αυτοεικόνα των μαθητών. Πιο δόκιμοι θεωρούνται οι όροι: μαθητής που ασκεί εκφοβισμό και μαθητής που δέχεται εκφοβισμό.» (Πηγή: http://kmaked.pde.sch.gr/site/attachments/article/544/Yliko-bthmia.pdf)

Σύνταξη: Άννα Κούρτη

Επιμέλεια- διορθώσεις: Μπέττυ Σαβούρδου
Εικονογράφηση: Ιφιγένεια Ηλιάδου