Πότε μπορεί να έρθει η «τέλεια καταιγίδα» στις αγορές

Του Γιώργου Χ. Παπαγεωργίου

Αν και όλοι περίμεναν εδώ και μήνες ότι το 2016 θα είναι μια δύσκολη χρονιά για την παγκόσμια οικονομία, η ένταση των αναταράξεων που έχουν ξεσπάσει στις διεθνείς αγορές δημιουργεί φόβους ότι δεν είναι απλώς μια «κακή περίοδος», αλλά ίσως κρύβεται κάτι… μεγαλύτερο και χειρότερο.

Η κατάσταση μοιάζει αδιέξοδη εάν δούμε τη μεγάλη εικόνα: Ύστερα από την κρίση που ξέσπασε το 2008, οι κεντρικές τράπεζες έχουν κρατήσει όρθια την παγκόσμια οικονομία κατεβάζοντας τα επιδόκια στο μηδέν και τυπώνοντας άφθονο χρήμα, με αποτέλεσμα να δημιουργήσουν μια τεράστια παγκόσμια φούσκα δανεισμού και ανόδου των χρηματιστηρίων.

Επειδή τα μηδενικά επιτόκια από ένα σημείο και πέρα παύουν να έχουν αποτέλεσμα, αλλά ούτε μπορούν να διατηρούνται επ΄αόριστον, τώρα που η παγκόσμια οικονομία φρενάρει, η ασταθής ισορροπία απειλείται και το ζήτημα είναι: Μπορεί το ξεφούσκωμα να γίνει υπό ελεγχόμενες συνθήκες ή θα ζήσουμε ανεξέλεγκτες καταστάσεις;

Στα χρηματιστήρια τη Δευτέρα, στο στόχαστρο βρέθηκε ο τραπεζικός κλάδος, καθώς οι επενδυτές συνειδητοποιούν ότι η Ευρώπη, αλλά και η Ιαπωνία προτίθενται να μειώσουν ακόμα περισσότερο τα -μηδενικά έως αρνητικά- επιτόκια, εξέλιξη που θα πλήξει σοβαρά τα κέρδη των τραπεζών.

Οι μετοχές των ευρωπαϊκών τραπεζών βούλιαξαν τη Δευτέρα, συνεχίζοντας μια πτωτική πορεία έξι εβδομάδων που τις έχει φέρει 20% χαμηλότερα από την αρχή του έτους.

Στην Ελλάδα, η οποία βρίσκεται εγκλωβισμένη στο θρίλερ της διαπραγμάτευσης, οι μετοχές των ελληνικών τραπεζών κατέρρευσαν (-24% τη Δευτέρα) υπενθυμίζοντας σε όλους ότι η σταθεροποίηση που επιτεύχθηκε μετά την αρχική συμφωνία δανειστών-κυβέρνησης είναι αναστρέψιμη και απόλυτα εξαρτημένη από την ολοκλήρωση της αξιολόγησης αλλά και από τις διεθνείς εξελίξεις.

Η πιθανή καθυστέρηση των διαπραγματεύσεων δημιουργεί φόβους για νέα οικονομικά προβλήματα και πολιτική αβεβαιότητα, τα οποία τρομάζουν τους επενδυτές. Οι τάσεις, βέβαια, μεγεθύνονται από το γεγονός ότι εξελίσσεται και υποτιμητική κερδοσκοπία, δηλαδή ορισμένοι πουλάνε μετοχές έχοντας αυξημένες πιθανότητες να τις αγοράσουν φθηνότερα αργότερα.

Κίνα: Η καρδιά του προβλήματος

Το μεγάλο πρόβλημα διεθνώς είναι η πίεση που προκαλεί η επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας, η οποία δημιουργεί διαφορετικά προβλήματα σε κάθε ήπειρο. Η οικονομία της Κίνας φρενάρει αναζητώντας χαμηλότερο σημείο ισορροπίας και δημιουργώντας προβλήματα στις περισσότερες οικονομίες του κόσμου.

Η χώρα του δράκου παρασύρει προς τα κάτω τους πάντες, καθώς είναι το εργοστάσιο του πλανήτη και αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους πελάτες για τις εξαγωγές 40 χωρών: Από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη εισάγει κυρίως καταναλωτικά αγαθά, ενώ από τις αναδυόμενες χώρες αγοράζει πετρέλαιο και πρώτες ύλες.

Το φρενάρισμα της παγκόσμιας οικονομίας, έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της ζήτησης για πετρέλαιο, η τιμή του οποίου έχει πέσει σε χαμηλά επίπεδα, ενώ υπάρχει και υπερπροσφορά καθώς οι χώρες του ΟΠΕΚ δεν φαίνεται μέχρι στιγμής να συμφωνούν σε μείωση της παραγωγής η οποία θα μπορούσε να ενισχύσει την τιμή.

Έτσι, τα έσοδα των πετρελαιοπαραγωγών χωρών μειώνονται και το πρόβλημα ανακυκλώνεται παγκοσμίως. Σαουδική Αραβία, Ρωσία, Βραζιλία αποτελούν νέες εστίες προβλημάτων διεθνώς, ενώ η Βενεζουέλα είναι υποψήφια για χρεοκοπία.

Οι αναδυόμενες χώρες έχουν συσσωρεύσει τεράστια χρέη σε δολάρια τα τελευταία χρόνια, επωφελούμενες από τα μηδενικά επιτόκια των ΗΠΑ, αλλά μετά την απόφαση της αμερικανικής ομοσπονδιακής τράπεζας (Fed) να αυξήσει τα επιτόκια τον περασμένο Δεκέμβριο -και επομένως το κόστος εξυπηρέτησης όλων των δανείων σε δολάρια- οι φόβοι για επικείμενες χρεοκοπίες τροφοδοτήθηκαν, επομένως.

Το μεγάλο λάθος της FED

Η κίνηση αυτή της Fed χαρακτηρίζεται πλέον ως ένα από τα μεγαλύτερα λάθη των τελευταίων ετών, καθώς ήταν μια από τις βασικές αφορμές για το διεθνές ξεπούλημα που ξεκίνησε τον Ιανουάριο.

Η Fed «βιάστηκε» να ανεβάσει τα επιτόκια, εκτιμώντας τότε ότι η αμερικανική οικονομία έχει πάρει για τα καλά μπροστά και υπάρχει ο κίνδυνος να ανέβει ο πληθωρισμός. Φαίνεται, ωστόσο, ότι η κυρίαρχη εκτίμηση είναι πλέον ότι η Fed αλλάζει κατεύθυνση και δεν θα ανεβάσει άλλο τα επιτόκια φέτος. Ορισμένοι αναλυτές δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να τα μειώσει, εάν τα πράγματα χειροτερέψουν.

Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι έχει το αντίστροφο πρόβλημα, αφού η οικονομία της ευρωζώνης σέρνεται και οι τιμές δεν ανεβαίνουν αρκετά, με αποτέλεσμα να υπάρχει ο κίνδυνος αποπληθωρισμού, δηλαδή μείωσης των τιμών, η οποία όταν συμβαίνει αποθαρρύνει τις επενδύσεις και την κατανάλωση.

Για το λόγο αυτό ο κ. Ντράγκι έχει διαμηνύσει σε όλους τους τόνους ότι το Μάρτιο ενδεχομένως να μειώσει κι άλλο τα βασικά επιτόκια της ΕΚΤ, που είναι ήδη 0,05% για τα δάνεια σε τράπεζες και -0,30% για την αποδοχή καταθέσεων από αυτές, ενώ δεν αποκλείεται να διοχετεύσει και περισσότερη ρευστότητα στην αγορά («τύπωμα χρήματος») αυξάνοντας τις αγορές κρατικών ομολόγων, που φθάνουν τα 60 δισ. ευρώ μηνιαίως σήμερα.

Το ενδεχόμενο να περάσει η ΕΚΤ σε αρνητικά επιτόκια έχει εξαγριώσει τους Γερμανούς, οι οποίοι βλέπουν εκεί μια μεγάλη απειλή για το χρηματοπιστωτικό τους συστημα, αλλά και για τα έσοδα των παραδοσιακά συντηρητικών αποταμιευτών που προτιμούν τις καταθέσεις και τα ομόλογα.

Άλλωστε, λόγω της αβεβαιότητας διεθνώς, η ζήτηση για γερμανικά ομόλογα που θεωρούνται ασφαλή καταφύγια έχει οδηγήσει τις αποδόσεις τους (επιτόκιο) σε αρνητικό επίπεδο για τα διετή (-0,51%) και για τα 7ετή (-0,135%) κρατικά ομόλογα.