«…Κάτι ν’ αλλάξει! Μα πώς;»: γράφει η Αγγέλα Καστρινάκη

ΜΙΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ, ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ
Επιμέλεια: Μαρία Σφυρόερα

…Κάτι ν’ αλλάξει! Μα πώς;

Το έγραψα από το καλοκαίρι του 2015 έως τα Χριστούγεννα του 2018. Δηλαδή με παίδεψε. Το καλοκαίρι του 2015 ήθελα απλώς να γράψω ένα μανιφέστο υπέρ ορθολογισμού, κατά της τρέλας που είχε καταλάβει τότε τον μισό και παραπάνω πληθυσμό της χώρας. Υπέρ της ευρωπαϊκής οικογένειας, κατά των τάχα στεντόρειων ΟΧΙ. Να γράψω με άλλα λόγια ό,τι είχα μάθει στην Οργάνωση του Ρήγα Φεραίου, της νεολαίας του ΚΚΕ (εσωτερικού), πριν 40 χρόνια και που συνέχιζε να καθοδηγεί τη σκέψη τη δική μου και πολλών άλλων παλιών συντρόφων.

Με μανιφέστα βέβαια δεν γίνεται τέχνη, κι έτσι μου πήρε πολύ χρόνο να ισορροπήσω ένα κείμενο που να συνδυάζει τις ιδέες με το άρωμα του παρελθόντος, τους προβληματισμούς με την ανάπλαση ενός κλίματος, τα θέματα πολιτικής και εκπαίδευσης με τα χρώματα, τις γεύσεις, τους έρωτες, τις διασκεδάσεις, την κουλτούρα γενικά της εποχής. Εποχή είναι η μεταπολίτευση στα χρόνια 1979-1984, τότε που σπούδαζα στη Θεσσαλονίκη. Κι ήταν χρόνια γεμάτα προσμονή για τη μεγάλη αλλαγή που θα ερχόταν με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία. Μεγάλη αλλαγή δεν ήρθε, συνέβησαν όμως ενδιαφέροντα πράγματα σε πολλούς τομείς, ανάμεσά τους και στην Εκπαίδευση.

Η ηρωίδα μου η Ειρήνη, που την παραλαμβάνω από το προηγούμενο βιβλίο, το Και βέβαια αλλάζει! (εκδομένο το 2014), έχει πια μεγαλώσει και, μολονότι προσδοκά με πάθος τον σοσιαλισμό και την ιδανική κοινωνία, δεν σνομπάρει τις πιο περιορισμένες βελτιώσεις στους θεσμούς. Με μια ευρεία ομάδα συνεργατών εκδίδει ένα περιοδικό και ασχολείται με το πώς θα μπορούσαν να αλλάξουν τα μαθήματα και ο τρόπος διδασκαλίας και εξετάσεων στο πανεπιστήμιο. Στον βερμπαλισμό του φοιτητικού συνδικαλισμού προσπαθεί να αντιτάξει συγκεκριμένες επεξεργασίες προβλημάτων και λύσεις.

Εγώ ως συγγραφέας συνομιλώ συχνά με την Ειρήνη και της κάνω σχόλια για τις τότε ιδέες της, για την κάποια (όχι πολύ μεγάλη) αφέλειά της, για τον τσεκουράτο τρόπο με τον οποίο εκφραζόταν, κάποτε και για τις ερωτικές της συμπεριφορές. Με άλλα λόγια συνομιλώ με τον παλιό εαυτό μου, που πότε πότε, αλήθεια, με ξαφνιάζει έτσι όπως τον κοιτώ από την απόσταση των σαράντα χρόνων.

Η Ειρήνη δεν είναι βέβαια η μοναδική μάρτυρας εκείνων των χρόνων. Καμιά δεκαριά ακόμα πρόσωπα (συμφοιτητές, φίλοι, ομοϊδεάτες και ετεροϊδεάτες, καθηγητές και «βοηθοί») συμβάλλουν με τις αφηγήσεις τους ώστε να στηθεί αυτό το παζλ της εποχής. Ο καθένας και η καθεμιά δίνουν διαφορετικά κομματάκια ή διαφορετικές πτυχές του θέματος: το φεμινιστικό κίνημα, την γκέι συνειδητοποίηση, τη δεξιά οπτική, την οπτική των παλαιών Ρηγάδων που μετά προσχώρησαν στον ΣΥΡΙΖΑ, τη διαπάλη στους κόλπους του καθηγητικού σώματος, την οπτική απ’ έξω ενός φοιτητή από το Βερολίνο.

Τι είναι τελικά το βιβλίο μου; Είναι μαρτυρία και αναμνήσεις, αφού ανασκάλεψα το παρελθόν μου, κρατώντας ό,τι προσωπικό ήταν και κοινό∙ είναι μυθιστόρημα διαμόρφωσης μιας νεαρής ύπαρξης, που αναζητά τον εαυτό της και προσπαθεί να χαράξει την πορεία της∙ είναι ρεπορτάζ, αφού πήρα συνεντεύξεις από παλιούς και καινούργιους φίλους∙ είναι έρευνα σε αρχειακό υλικό, καθώς αναδίφησα σε περιοδικά της εποχής∙ είναι δοκίμιο για την εκπαίδευση, με προβολές στη σημερινή κατάσταση∙ είναι και λίγο μανιφέστο μιας ορισμένης πολιτικής άποψης. Ένα βιβλίο μικτό, ελπίζω όμως και τερπνό.

Αγγέλα Καστρινάκη

Συνέντευξη της συγγραφέα στο Πρώτο Πρόγραμμα και στην εκπομπή “Οι απέναντι” με τη Μαρία Γεωργίου μπορείτε να ακούσετε εδώ.

Η ΑΓΓΕΛΑ ΚΑΣΤΡΙΝΑΚΗ γεννήθηκε το 1961 στην Αθήνα και από το 1989 ζει στο Ρέθυμνο. Είναι καθηγήτρια της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας στο τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Έχει δημοσιεύσει τέσσερις συλλογές διηγημάτων, ένα μυθιστόρημα, έναν τόμο με αυτοβιογραφικά δοκίμια και πολλές μελέτες για την ελληνική λογοτεχνία του 19ου και του 20ού αιώνα, ανάμεσα στις οποίες είναι για την Κερένια κούκλα του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου με θέμα «Σαν τις μυγδαλιές». Ιδέες και σύμβολα στην «Κερένια κούκλα» και για τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη με τίτλο Ἦτον πνοή, ἴνδαλμα ἀφάνταστον, ὄνειρον… Διηγήματα ερωτικά και θέμα Έρως νάρκισσος, έρως θείος: όψεις του έρωτα στο έργο του Παπαδιαμάντη (και οι δύο από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).
Τιμήθηκε με το Βραβείο Ειρήνης και Φιλίας Αμπντί Ιπεκτσί, 2000 (για τις µελέτες Το 1922 και οι λογοτεχνικές αναθεωρήσεις και H εµπειρία της νίκης και η µυθοποίηση της ήττας. Εικόνες του Τούρκου στο έργο του Καζαντζάκη) και με το Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου-Κριτικής 2006, για το έργο της Η λογοτεχνία στην ταραγμένη δεκαετία 1940-1950.
Διηγήματά της έχουν μεταφραστεί στα ισπανικά, ιταλικά, γαλλικά, γερμανικά, τσέχικα και φινλανδικά.
Η οικονομική κρίση την παρακίνησε να σκεφτεί για τη Μεταπολίτευση, που έζησε στα εφηβικά και στα πρώτα νεανικά της χρόνια. Καρπός ήταν το αφήγημα Και βέβαια αλλάζει! Αφήγημα για τη Μεταπολίτευση (Κίχλη, 2014) και τώρα το βιβλίο …Κάτι ν’ αλλάξει! Μα πώς; που κυκλοφορεί επίσης από τις Εκδόσεις Κίχλη (σελ.: 344, τιμή: €15,50).